Powieść, 1991
Ziemie jałowe
Trzeci tom cyklu „Mroczna Wieża”, wydany w 1991 roku. Roland, Eddie i Susannah idą w głąb lądu szlakiem jednego z mistycznych Beams, a rewolwerowiec nosi w pamięci dwie wykluczające się wersje własnej przeszłości.
- Tytuł oryginalny
- The Dark Tower III: The Waste Lands
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Donald M. Grant, Publisher, sierpień 1991
- Cykl i tematy
- Mroczna Wieża
- ISBN oryginału
- 978-0-937986-17-2
Opis
„Ziemie jałowe” to trzeci tom „Mrocznej Wieży”. Roland i jego towarzysze przemierzają świat, w którym ruiny dawnej cywilizacji i niezwykłe technologie splatają się z magią.
Szczegółowy opis fabuły (spoilery)
„Ziemie jałowe” („The Dark Tower III: The Waste Lands”) to powieść dark fantasy, trzeci tom cyklu „Mroczna Wieża” i dalszy ciąg „Powołania trójki”. Roland, Eddie Dean i Susannah Dean opuszczają brzeg morza na zachodzie i ruszają na wschód, w lasy Out-World. Tam spotykają Shardika, olbrzymiego niedźwiedzia-cyborga. Po tym spotkaniu odkrywają jeden z sześciu mistycznych Beams, które utrzymują świat w całości. Na ich przecięciu stoi Mroczna Wieża. Troje rewolwerowców idzie odtąd szlakiem odkrytego Beam, nazywanym Path of the Beam, w głąb lądu, ku Światu Pośredniemu.
W drodze Roland wyznaje swojemu ka-tet, czyli grupie ludzi połączonych wspólnym przeznaczeniem, że jego umysł się rozszczepił i że powoli traci zdrowe zmysły. Pamięta, że spotkał Jake’a Chambersa na opuszczonej stacji i pozwolił mu zginąć w górach. Zarazem pamięta, że pustynię przeszedł samotnie i nigdy chłopca nie poznał. Źródłem tej sprzeczności jest paradoks: ratując Jake’a przed śmiercią w 1977 roku, Roland nieświadomie sprawił, że chłopiec nie umarł, a zatem nie mógł trafić do jego świata ani z nim wędrować.
W Nowym Jorku roku 1977 Jake przeżywa dokładnie to samo rozdwojenie. Jego zachowanie niepokoi prywatną szkołę, do której chodzi, i złości ojca, który nadużywa kokainy. Tymczasem Roland pali szczękę Waltera. Rozwiązanie jego kłopotu objawia się jednak nie jemu, lecz Eddiemu: trzeba wystrugać klucz, który otworzy drzwi do Nowego Jorku z 1977 roku. Eddie zabiera się do strugania.
Po drugiej stronie Jake niespodziewanie wychodzi ze szkoły. Na zaśmieconej, pustej parceli, na której zakwitła pojedyncza czerwona róża, znajduje klucz, dzięki któremu ma się dostać do świata Rolanda. Przejście między światami ma się otworzyć w opuszczonym, nawiedzonym domu na Dutch Hill, w jego własnym mieście i czasie.
Świat ruin i działających maszyn
„Ziemie jałowe” poszerzają krajobraz cyklu o ślady technologicznej cywilizacji. Maszyny nie są tu przeciwieństwem magii: oba porządki współistnieją, a pozostałości dawnych systemów potrafią działać bez zrozumiałego dla wędrowców celu. Lud pozwala obserwować społeczność żyjącą pośród urządzeń i obyczajów odziedziczonych po przeszłości. Dzięki temu podróż przypomina również badanie świata, który utracił pamięć o własnej konstrukcji.
Trzeci tom i konsekwencje wcześniejszych wyborów
Powieść należy czytać po „Rolandzie” i „Powołaniu trójki”. Problem sprzecznych wspomnień wyrasta bezpośrednio z działań bohaterów w poprzednich częściach, a nie z nowej, niezależnej zagadki. Wspólna droga pozwala też zobaczyć Eddiego i Susannah jako uczestników wyprawy posiadających własne umiejętności. Amerykańskie wydanie Donald M. Grant ukazało się w sierpniu 1991 roku. Dalszy ciąg prowadzi do „Czarnoksiężnika i kryształu”, który podejmuje napięcie pozostawione na końcu trzeciego tomu. Numeracja jest tu praktyczną wskazówką do lektury, nie jedynie oznaczeniem wydawniczym.
Jak powstała
Tytuł pochodzi od poematu T.S. Eliota „The Waste Land” z 1922 roku. Kilka jego wersów przedrukowano na pierwszych stronach książki, a od innych wzięły nazwy obie główne części powieści: „Jake: Fear in a Handful of Dust” oraz „Lud: A Heap of Broken Images”. Podtytuł tomu brzmi „Redemption”. Inspiracją dla cyklu był „Sir Roland pod Mroczną Wieżą stanął”, poemat Roberta Browninga, a „Ziemie jałowe” są trzecim z ośmiu tomów i kontynuacją drugiego. Pierwsze wydanie przygotowało w sierpniu 1991 roku wydawnictwo Donald M. Grant, Publisher: był to limitowany nakład w twardej oprawie, z pełnobarwnymi ilustracjami Neda Damerona. W 2003 roku książkę wznowiono, tak by zbiegło się to z premierą piątego tomu, „Wolves of the Calla”.
Motywy
Mroczna Wieża stoi na przecięciu sześciu Beams, które ją podtrzymują. Każdy z nich ma na obu końcach portal, a każdego z dwunastu portali strzeże inne stworzenie. Natura Beams, portali i ich strażników odsłania się w opowieści stopniowo. Shardik został zbudowany przez North Central Positronics Ltd., firmę być może powiązaną z tajemniczą Sombra Corporation, jako techniczny zastępca pierwotnego strażnika swojego portalu. W Cradle of Lud Eddie i Susannah odnajdują rzeźby strażników wkomponowane w zewnętrzne ściany budynku. Powieść łączy strażników w pary: niedźwiedź i żółw, koń i pies, ryba i szczur, słoń i wilk, lew i orzeł oraz nietoperz i zając. Z Lud dobiega rytm bębnów znany Eddiemu z piosenki ZZ Top, a rozpadający się most przypomina nowojorski George Washington Bridge.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
Gdy Jake przechodzi na drugą stronę, Susannah siłą umysłu więzi gwałcącego ją inkuba i odwraca jego uwagę, a Eddie w tym czasie dalej struga klucz, który ma zapewnić chłopcu bezpieczne przejście do Świata Pośredniego. Kiedy grupa jest w komplecie, rozdwojenie Rolanda i Jake’a mija. Roland zakończył sprowadzanie towarzyszy.
Na szlaku Beam do wędrowców przyłącza się niezwykle bystry billy-bumbler, któremu Jake daje imię Oy. W niemal opustoszałym miasteczku River Crossing ostatni, sędziwi mieszkańcy dają Rolandowi srebrny krzyż i oddają mu dworski hołd. W Lud, starożytnym i niegdyś zaawansowanym technicznie mieście, zniszczonym przez stulecia wojen, frakcje Pubes i Grays walczą ze sobą przy dźwiękach „god-drums”. Gasher, jeden z Grays, wykorzystuje chwilę, gdy drużyna omal nie ulega wypadkowi na rozpadającym się moście, i porywa Jake’a. Roland i Oy idą ich tropem przez labirynt i kanały, by odbić chłopca z rąk Gashera i jego przywódcy, Tick-Tock Mana. Jake strzela do Tick-Tock Mana i zostawia go, uznając za martwego. Ka-tet spotyka się w Cradle of Lud, na dworcu kolei jednoszynowej, i ucieka z miasta pociągiem, którego sztuczna inteligencja, Blaine the Mono, niszczy Lud. Tymczasem „Ageless Stranger”, wróg, którego według Człowieka w Czerni Roland musi zabić, werbuje ciężko rannego Tick-Tock Mana na swojego sługę.
Po stuleciach rozpadu systemów Blaine postradał zmysły. Gdy podróżni są na pokładzie, wypuszcza trujący gaz, który zabija wszystkich mieszkańców Lud, i zapowiada, że na końcu trasy, w Topece, wykolei się razem z nimi. Roland namawia go do konkursu zagadek, w którym stawką jest bezpieczeństwo ka-tet. Blaine pędzi przez Waste Lands, radioaktywne pustkowie pełne zmutowanych zwierząt i starożytnych ruin, które miało powstać w wyniku czegoś znacznie gorszego od wojny atomowej.
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 2003 | Ziemie jałowe Mroczna wieża | Albatros | Zbigniew A. Królicki | 558 | 8373590242 |
| 2003 | Ziemie jałowe Mroczna wieża | Świat Książki | Zbigniew A. Królicki | 558 | 8373118071 |
| 2014 | Ziemie jałowe e-book Mroczna wieża | Albatros | Zbigniew A. Królicki | — | 9788379852529 |
| 2015 | Ziemie jałowe Mroczna wieża | Albatros | Zbigniew A. Królicki | — | 9788379855858 |
| 2017 | Ziemie jałowe Mroczna wieża | Albatros | Zbigniew A. Królicki | 558 | 9788381250429 |
| 2021 | Ziemie jałowe Mroczna wieża | Albatros | Zbigniew A. Królicki | 558 | 9788382154986 |
| 2024 | Ziemie jałowe Mroczna wieża | Albatros | Zbigniew A. Królicki | 560 | 9788383611112 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
Powieść była nominowana do Nagrody Brama Stokera za powieść za 1991 rok, a w 1992 roku do Nagrody Locusa za najlepszą powieść z gatunku horror. Film „The Dark Tower”, który Columbia Pictures wprowadziło do kin 4 sierpnia 2017 roku w wersjach 3D i 2D, bywa opisywany jako połączenie wątków „Rolanda” i „Ziem jałowych”. King i Nikolaj Arcel potwierdzili, że film jest dalszym ciągiem wydarzeń z cyklu książek. W Polsce powieść ukazuje się w przekładzie Zbigniewa A. Królickiego. W 2003 roku wydał ją Świat Książki, a Albatros wznawiał ją wielokrotnie, między innymi w 2008, 2010, 2015, 2017, 2021 i 2024 roku.
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Wynik |
|---|---|---|
| 1991 | Nagroda Brama Stokera za powieść | nominacja |
| 1992 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść z gatunku horror | nominacja |
Ciekawostki
Obie główne części powieści, „Jake: Fear in a Handful of Dust” i „Lud: A Heap of Broken Images”, wzięły tytuły od wersów poematu „The Waste Land” T.S. Eliota.
Pierwsze, limitowane wydanie z 1991 roku zdobiły pełnobarwne ilustracje Neda Damerona.
Oy to billy-bumbler: zwierzę podobne do skrzyżowania borsuka, szopa i psa, z długą szyją, zakręconym ogonem i chowanymi pazurami, które potrafi mówić jak papuga.
Rytm dobiegający z Lud to perkusja z utworu „Velcro Fly” zespołu ZZ Top. Eddie początkowo nie może sobie przypomnieć, skąd go zna.
Polskie wydanie Świata Książki z 2003 roku liczyło 558 stron, a wydania Albatrosa z 2008 i 2010 roku – 560 stron.
Zbigniew A. Królicki przełożył wszystkie wydania Albatrosa i Świata Książki wymienione w polskim haśle.