Powieść, 1980
Podpalaczka
Powieść Stephena Kinga wydana w 1980 roku. Andy McGee i jego córka Charlie, która potrafi wzniecać ogień samym umysłem, uciekają przed rządową agencją, chcącą wykorzystać jej niszczycielską moc do własnych celów.
- Tytuł oryginalny
- Firestarter
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Viking Press, 29 września 1980
- ISBN oryginału
- 978-0-670-31541-3
- Ekranizacje
- 2 (1984–2022)
Opis
„Podpalaczka” („Firestarter”) opowiada o ojcu i córce, którzy od lat żyją w ucieczce. Andy McGee wziął kiedyś udział w eksperymencie rządowej agencji zwanej Sklepikiem. On i jego przyszła żona, Victoria „Vicky” Tomlinson, dostali zastrzyk substancji o nazwie Lot Sześć, która działa podobnie do LSD, a przy okazji zmienia chromosomy i przysadkę mózgową. Andy zyskał zdolność, którą sam nazywa „pchnięciem”: potrafi narzucić drugiemu człowiekowi swoją wolę i uczynić go skrajnie podatnym na sugestię. Nadużywanie daru przypłaca jednak dotkliwymi bólami głowy i drobnymi wylewami w mózgu. Vicky uzyskała tylko słabą telekinezę, wystarczającą najwyżej do tego, by z drugiego końca pokoju zamknąć lodówkę. Oboje mają też zdolności telepatyczne.
Dalszy opis fabuły (spoilery)
Najpotężniejszy talent odziedziczyła po nich córka, Charlene „Charlie” McGee. To pirokineza, czyli zdolność wzniecania ognia wyłącznie siłą umysłu; podejrzewa się nawet, że dziewczynka mogłaby samą wolą doprowadzić do wybuchu jądrowego. Sklepik uznał eksperyment za porażkę, a jeden z jego ludzi stwierdził, że człowiek nie dorósł jeszcze do możliwości Lotu Sześć. Za to w Charlie agencja dostrzegła przełom i przez lata obserwowała rodzinę. W końcu nieudana akcja w domu McGee’ów na przedmieściach w Ohio skończyła się śmiercią Vicky i porwaniem dziewczynki. Andy, którego podczas lunchu z kolegami tknęło nagłe przeczucie, wrócił do domu, a potem dzięki „pchnięciu” dogonił porywaczy na parkingu przy autostradzie i obezwładnił agentów.
Od tamtej pory ojciec i córka ukrywają się pod przybranymi nazwiskami i wielokrotnie zmieniają miejsce pobytu. Powieść zaczyna się w środku akcji, w Nowym Jorku, gdzie agenci Sklepiku znów wpadli na ich trop. Łącząc „pchnięcie”, moc Charlie i autostop, uciekają przez Albany. Na krótko przygarnia ich farmer Irv Manders, który razem z Normą prowadzi gospodarstwo w pobliżu fikcyjnego miasteczka Hastings Glen w stanie Nowy Jork. Życzliwi, tradycyjni gospodarze postanawiają pomóc zbiegom, ale agenci Sklepiku docierają i tam. Na czele agencji stoi kapitan James Hollister, zwany Kapem.
Dziecko traktowane jak broń
Dla Andy’ego Charlie jest córką potrzebującą bezpieczeństwa. Dla agencji stanowi możliwość wykorzystania niezwykłej siły. Ten konflikt perspektyw organizuje opowieść: język eksperymentu i użyteczności pozwala instytucji pomijać prawa konkretnej osoby. Dziewczynka musi jednocześnie uczyć się panowania nad własnymi reakcjami i bronić przed dorosłymi, którzy chcą decydować o jej przyszłości.
Ucieczka i zależność od innych
Powieść sprawdza, komu można zaufać w sytuacji, gdy przeciwnik dysponuje ludźmi, informacją i rozbudowaną organizacją. Pomoc przypadkowo spotkanych osób jest cenna właśnie dlatego, że nie wynika z równowagi sił. Relacja ojca z córką nadaje pościgowi osobistą stawkę: nie chodzi wyłącznie o ukrycie zdolności, lecz o zachowanie rodziny i samodzielności. Amerykańska premiera Viking Press odbyła się 29 września 1980 roku. „Podpalaczkę” można później zestawić z „Instytutem”, który również pokazuje wykorzystywanie dzieci o szczególnych zdolnościach, ale przedstawia odrębną historię.
Jak powstała
Pierwsze wydanie książkowe opublikowało Viking Press 29 września 1980 roku, ale już w lipcu i sierpniu tego roku magazyn „Omni” wydrukował dwa jej fragmenty. Książka łączy science fiction, horror i thriller. King zadedykował ją pamięci Shirley Jackson, pisarki, która – jak napisał – nigdy nie potrzebowała podnosić głosu. Fabuła rusza in medias res: gdy zaczyna się opowieść, ojciec i córka już uciekają przed agentami.
Tak jak kilka wcześniejszych powieści Kinga, w Polsce książkę wydało najpierw Phantom Press International, w 1992 roku. Wydanie to zachowało oryginalny tytuł „Firestarter” i nie zawierało dedykacji dla Shirley Jackson. Przekład przygotował Krzysztof Sokołowski; jego tłumaczenie ukazywało się także w późniejszych wydaniach Prószyńskiego i S-ki oraz Albatrosa, już pod tytułem „Podpalaczka”.
Motywy
Angielska Wikipedia określa „Podpalaczkę” jako połączenie science fiction, horroru i thrillera, a jej osią czyni bezwzględną agencję rządową, która próbuje zaprząc niszczycielską siłę małej dziewczynki do własnych celów. W oryginale agencja nosi nazwę The Shop. Zdolności wywołane przez Lot Sześć są u obojga rodziców ograniczone fizjologicznie: każde nadużycie „pchnięcia” odbija się na zdrowiu Andy’ego. Dopiero u Charlie talent osiąga siłę, którą to samo hasło nazywa przerażającą. Z jej powodu Sklepik, choć sam eksperyment uznał za porażkę, przez mniej więcej siedem lat nie spuszczał rodziny McGee’ów z oka.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
Na farmie Mandersów Charlie na polecenie ojca uwalnia moc: odpędza agentów, kilku z nich zabija, a całe gospodarstwo płonie. Uciekinierzy chronią się w domku po dziadku Andy’ego w fikcyjnym Tashmore w Vermoncie. Kap wysyła za nimi Johna Rainbirda, płatnego zabójcę Sklepiku, Czirokeza i weterana wojny w Wietnamie, który ma obsesję na punkcie Charlie: chce zdobyć jej zaufanie, a w końcu ją zabić. Tym razem akcja się udaje i oboje trafiają w ręce Sklepiku.
W siedzibie agencji w fikcyjnym Longmont w Wirginii ojciec i córka zostają rozdzieleni. Andy, faszerowany torazyną, tyje, uzależnia się i traci dar, a Charlie nie chce pokazać swojej mocy. Po sześciu miesiącach awaria prądu podczas burzy przynosi przełom: Andy nieświadomie „popycha” samego siebie, odzyskuje zdolność i wychodzi z nałogu, a Rainbird, udając prostego woźnego, zdobywa zaufanie Charlie i nakłania ją do udziału w testach. Andy udaje bezsilnego, „popycha” psychiatrę, a po samobójstwie psychiatry spotyka Kapa, „popycha” go i z jego pomocą przygotowuje ucieczkę. Rainbird odkrywa plan.
Ojciec i córka spotykają się w stajni, gdzie czeka już Rainbird. Andy „popycha” go z górnego poziomu i Rainbird łamie nogę, ale strzela Andy’emu w szyję. Charlie topi w powietrzu kulę wymierzoną w siebie i podpala Rainbirda i Kapa. Umierający Andy każe jej użyć mocy, uciec i opowiedzieć wszystko ludziom. Charlie obraca siedzibę Sklepiku w zgliszcza, a rząd przedstawia to jako zamach terrorystów. Odrodzony pod nowym kierownictwem Sklepik szuka dziewczynki, która wróciła do Mandersów. Charlie jedzie do Nowego Jorku i zgłasza się do redakcji „Rolling Stone”, pisma niezwiązanego z rządem, by opowiedzieć swoją historię.
Ekranizacje
2 ekranizacje w ciągu 38 lat
- Podpalaczka
- Podpalaczka
- Podpalaczka
Polskie okładki
2010
2025
Okładki: materiały wydawnictwa Prószyński i S-ka; Wydawnictwo Albatros
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 1992 | Firestarter Horror | Phantom Press | Krzysztof Sokołowski | 446 | 837075063X |
| 2008 | Podpalaczka | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | 460 | 9788374696999 |
| 2010 | Podpalaczka | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | 464 | 9788376485225 |
| 2013 | Podpalaczka | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 509 | 9788376597447 |
| 2015 | Podpalaczka | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 509 | 9788379856343 |
| 2018 | Podpalaczka | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 509 | 9788381252676 |
| 2018 | Podpalaczka Kolekcja mistrza grozy | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | 440 | 9788380973404 |
| 2019 | Podpalaczka | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 508 | 9788381257091 |
| 2019 | Podpalaczka e-book | Albatros | Krzysztof Sokołowski | — | 9788381257602 |
| 2021 | Podpalaczka | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 508 | 9788382156102 |
| 2021 | Podpalaczka | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 508 | 9788382157291 |
| 2022 | Podpalaczka | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 508 | 9788382159523 |
Pokaż wszystkie wydania (14)
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 2024 | Podpalaczka | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 508 | 9788383612188 |
| 2025 | Podpalaczka | Albatros | Krzysztof Sokołowski | 508 | 9788383615387 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
„Podpalaczka” trafiła na listę bestsellerów „New York Timesa”. W 1981 roku była nominowana w kategorii najlepszej powieści do British Fantasy Award, Nagrody Locusa i Nagrody Balrog. W 1984 roku powstał film Marka L. Lestera z Drew Barrymore jako Charlie, Davidem Keithem jako Andym i George’em C. Scottem jako Rainbirdem; w obsadzie znaleźli się też Heather Locklear i Martin Sheen. W 2002 roku stacja Sci-Fi Channel pokazała miniserial „Firestarter: Rekindled”, będący dalszym ciągiem filmu, z Marguerite Moreau jako dorosłą Charlie i Malcolmem McDowellem jako Rainbirdem. 13 maja 2022 roku ukazała się nowa adaptacja wytwórni Blumhouse w reżyserii Keitha Thomasa, według scenariusza Scotta Teemsa.
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Wynik |
|---|---|---|
| 1981 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść science-fiction | nominacja |
| 1981 | British Fantasy Award za najlepszą powieść (Nagroda Augusta Derletha) | nominacja |
| 1981 | Nagroda Balrog za najlepszą powieść | nominacja |
Ciekawostki
W lipcu i sierpniu 1980 roku, jeszcze przed premierą książki, magazyn „Omni” opublikował dwa fragmenty powieści.
Dedykacja wspomina Shirley Jackson jako autorkę, która nigdy nie potrzebowała podnosić głosu.
Pierwsze polskie wydanie, przygotowane przez Phantom Press International, nosiło oryginalny tytuł „Firestarter” i nie miało dedykacji.
Źródło: Wikipedia (pl): Podpalaczka
3 lutego 2007 roku Drew Barrymore jako dorosła, zamężna Charlie McGee wystąpiła w „Saturday Night Live” w fałszywej reklamie wędzonych kiełbasek „Firestarter Brand”.
W filmie z 1984 roku Kapa zagrał Martin Sheen, a Vicky – Heather Locklear.
Siedziba Sklepiku mieści się w fikcyjnym Longmont w Wirginii, na przedmieściach Waszyngtonu.