Powieść, 1992
Dolores Claiborne
Psychologiczny dreszczowiec Stephena Kinga z 1992 roku, napisany w formie monologu tytułowej bohaterki. Podejrzewana o zabicie zamożnej pracodawczyni, Very Donovan, Dolores Claiborne opowiada policji historię swojego życia.
- Tytuł oryginalny
- Dolores Claiborne
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Viking Press, październik 1992
- ISBN oryginału
- 978-0-670-84452-4
- Ekranizacje
- 1 (1995)
Opis
Akcja „Dolores Claiborne” toczy się na Little Tall Island, w maleńkiej wyspiarskiej społeczności w stanie Maine. Sześćdziesięciopięcioletnia wdowa Dolores Claiborne jest podejrzana o zamordowanie Very Donovan, bogatej starszej pani, u której latami ciężko pracowała i którą się opiekowała. Chce przekonać policję, że Very nie zabiła, a jej zeznanie rozrasta się w opowieść o całym życiu: o trudnym małżeństwie i o relacji z pracodawczynią. Dolores opowiada w pierwszej osobie i miejscową gwarą, a jej relacja biegnie bez rozdziałów i przerw, jak zapis mówionego zeznania.
Dalszy opis fabuły (spoilery)
Vera Donovan i jej mąż, milioner, kupili letni dom na Little Tall Island w 1949 roku. Dolores potrafiła sprostać wymaganiom nowej właścicielki, więc zaczęła u niej pracować jako pokojówka, a z czasem została gospodynią. Vera spędzała na wyspie coraz więcej czasu, aż w końcu zamieszkała tam na stałe. W latach 80. przeszła serię udarów i Dolores zamieszkała z nią jako opiekunka i niechętna towarzyszka. Pogrążająca się w demencji Vera miewa przerażające halucynacje, a w chwilach jasności umysłu wciąga Dolores w gry psychologiczne i próby sił.
Kiedy Dolores zaczynała pracę u Donovanów, jej małżeństwo z Joem St. George’em już się psuło przez jego alkoholizm i przemoc. Ich troje dzieci, Selena, Joe Jr. i Pete, nic o tym nie wiedziało. Pewnej nocy w 1960 roku Joe, urażony rzekomą zniewagą, brutalnie uderza Dolores w plecy. Ona w odwecie rozbija mu na głowie ceramiczny dzban, grozi siekierką i przysięga, że go zabije, jeśli jeszcze raz ją uderzy. Świadkiem tej sceny jest ich córka Selena. Joe przestaje bić żonę, ale córka nie rozumie, że matka się broniła, a ojciec wykorzystuje to zajście, by zyskać jej współczucie. Między matką a córką narasta rozdźwięk.
Jedna osoba przejmuje głos
Forma zeznania podporządkowuje całą powieść sposobowi mówienia Dolores. Czytelnik poznaje zdarzenia wraz z jej ocenami, dygresjami i próbami uprzedzania cudzych zarzutów. Nie otrzymuje neutralnego protokołu z życia wyspy. Musi rozważać, co bohaterka podkreśla, dlaczego wraca do określonych wspomnień i jak próbuje przekonać słuchaczy. Potoczność języka staje się narzędziem portretowania osoby przyzwyczajonej do ciężkiej pracy i lekceważenia.
Praca opiekunki i granice lojalności
Relacja Dolores z Verą jest zarazem zależnością ekonomiczną, wieloletnią znajomością i konfliktem charakterów. Obowiązki domowe oraz opieka nad niesamodzielną pracodawczynią zajmują miejsce, które w innych powieściach grozy mogłyby wypełniać bardziej widowiskowe zagrożenia. Można czytać tę historię jako opowieść o niewidocznej pracy i kosztach przetrwania w środowisku, gdzie reputacja rozchodzi się szybciej niż prawda. Książka nie wymaga znajomości cyklu ani wcześniejszych przygód bohaterki. Jej napięcie wynika przede wszystkim z ludzkich relacji oraz stopniowego odsłaniania tego, co wydarzyło się za zamkniętymi drzwiami.
Jak powstała
„Dolores Claiborne” wydało Viking Press w październiku 1992 roku. Książka różni się od innych powieści Kinga samą budową: nie ma w niej rozdziałów, podwójnych odstępów między akapitami ani żadnych innych podziałów. Całość jest jednym ciągłym tekstem, który brzmi jak zapis mówionego monologu, prowadzony w pierwszej osobie i w miejscowej gwarze.
W tej powieści King po raz pierwszy przedstawił fikcyjną społeczność Little Tall Island. Wrócił do niej później, kiedy umieścił na wyspie akcję oryginalnego miniserialu telewizyjnego „Storm of the Century”. W Polsce powieść ukazała się po raz pierwszy w 1994 roku nakładem wydawnictwa Prima, w przekładzie Tomasza Mirkowicza. Ten sam przekład wydawały potem Świat Książki (1995), Albatros (2004, 2014 i 2021) oraz Prószyński i S-ka (2017).
Motywy
Angielska Wikipedia zalicza powieść do dreszczowców psychologicznych, a nie do horroru. Zjawiskom nadprzyrodzonym poświęcono tu niewiele miejsca: pojawiają się sugestie, ale wyraźnie zachodzą tylko dwie wizje telepatyczne. Łączą one powieść z „Grą Geralda”. Zeznanie Dolores zamienia się w opowieść o jej życiu, trudnym małżeństwie z pijącym i stosującym przemoc Joem oraz relacji z pracodawczynią. Książkę napisano w pierwszej osobie, miejscową gwarą. „Publishers Weekly” pisał, że King nawet bez rekwizytów grozy i napięcia pozostaje wspaniałym gawędziarzem, a jego największą siłą zawsze była umiejętność budowania postaci.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
W 1962 roku Dolores zauważa, że Selena coraz bardziej się zamyka. Gdy wreszcie z nią rozmawia, córka niechętnie przyznaje, że ojciec ją molestował. Dolores postanawia odejść, ale okazuje się, że Joe ukradł jej oszczędności. Zrozpaczona zwierza się Verze, która mimochodem zauważa, że tacy mężczyźni często giną w wypadkach, zostawiając żonom wszystko, i daje do zrozumienia, że to ona spowodowała wypadek swojego męża.
Okazja nadarza się dopiero następnego lata, podczas całkowitego zaćmienia Słońca. Dolores wysyła dzieci z domu i oznacza miejsce wyschniętej studni. Gdy zaczyna się zaćmienie, ma wizję dziewczynki krzywdzonej przez ojca. Prowokuje Joego, twierdząc, że odzyskała skradzione pieniądze, ucieka i wabi go na przegniłe deski nad studnią. Joe wpada do środka, a gdy później prawie się wydostaje i próbuje wciągnąć żonę, Dolores uderza go kamieniem w twarz. Joe spada i ginie. Śmierć Joego uznano za wypadek mimo podejrzeń koronera. Selena nabiera podejrzeń, a relacje matki z córką się psują.
W teraźniejszości Vera podczas halucynacji wstaje z wózka i spada ze schodów, a Dolores widzi wtedy ducha Joego. Ranna Vera błaga, by skróciła jej cierpienia. Dolores przynosi wałek do ciasta, ale Vera umiera, zanim go użyje, a scenę zastaje listonosz. Prawnik informuje Dolores, że odziedziczyła niemal 30 milionów dolarów. Dzieci Very zginęły w wypadku samochodowym w 1961 roku, a ona przez trzydzieści lat udawała, że żyją. Dolores rozumie, że oczyści swoje imię tylko pełnym wyznaniem. Artykuły prasowe w epilogu podają, że Dolores została oczyszczona z wszelkiej winy za śmierć Very i anonimowo przekazała majątek na rzecz New England Home for Little Wanderers. Ostatni sugeruje, że matka i córka się pogodziły, a Selena ma przyjechać do domu po raz pierwszy od 20 lat.
Ekranizacje
1 ekranizacja, 1995
- Dolores Claiborne
- Dolores Claiborne
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 1994 | Dolores Claiborne Bestsellery Literatury Światowej | Prima | Tomasz Mirkowicz | 222 | 8385855327 |
| 1995 | Dolores Claiborne | Świat Książki | Tomasz Mirkowicz | 222 | 8371290942 |
| 2004 | Dolores Claiborne ~^p | Albatros | Tomasz Mirkowicz | 255 | 8373590900 |
| 2014 | Dolores Claiborne | Albatros | Tomasz Mirkowicz | 255 | 9788378859819 |
| 2017 | Dolores Claiborne Kolekcja mistrza grozy | Prószyński i S-ka | Tomasz Mirkowicz | 233 | 9788380973190 |
| 2021 | Dolores Claiborne | Albatros | Tomasz Mirkowicz | 256 | 9788382154702 |
| 2021 | Dolores Claiborne | Albatros | Tomasz Mirkowicz | 254 | 9788382156447 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
„Dolores Claiborne” była najlepiej sprzedającą się powieścią 1992 roku w Stanach Zjednoczonych, a w 1993 roku była nominowana do Nagrody Locusa za najlepszą powieść z gatunku horror. „The Guardian” nazwał ją jedną z najbardziej płynących z serca książek Kinga. W 1995 roku Taylor Hackford nakręcił ekranizację z Kathy Bates jako Dolores, Jennifer Jason Leigh jako Seleną i Judy Parfitt jako Verą. W 2013 roku magazyn „Time” umieścił ten film wśród dziesięciu najlepszych adaptacji prozy Kinga. Powieść trafiła też na scenę: adaptację teatralną Davida Jossa Buckleya wystawiano w Niemczech i we Francji, a opera Tobiasa Pickera z librettem J.D. McClatchy’ego miała premierę 18 września 2013 roku w San Francisco Opera, z Patricią Racette w roli tytułowej.
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Wynik |
|---|---|---|
| 1993 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść z gatunku horror | nominacja |
Ciekawostki
Tekst powieści nie ma rozdziałów ani nawet podwójnych odstępów między akapitami i czyta się go jak zapis jednego mówionego monologu.
Little Tall Island, wymyśloną wyspę z tej powieści, King uczynił później scenerią oryginalnego miniserialu telewizyjnego „Storm of the Century”.
W 2007 roku teatralna adaptacja Davida Jossa Buckleya była nominowana przez Paris Premiere do nagrody Globe De Crystal.
W 2017 roku New York City Opera wystawiła w 59E59 Theater światową premierę nowej, kameralnej wersji opery Tobiasa Pickera w reżyserii Michaela Capasso. W 2019 roku operę wystawił Boston University Opera Institute.
Sztuka trafiła też na fińskie sceny w dwóch inscenizacjach, obie pod tytułem „Doloreksen tunnustus”: w 2009 roku w Tukkateatteri i w 2012 roku w Ad Astra Teatteri.
Film z 1995 roku wyreżyserował Taylor Hackford, a tytułową rolę zagrała Kathy Bates.