
Powieść, 1981
Cujo
Powieść grozy Stephena Kinga z 1981 roku. Łagodny bernardyn Cujo, pies Camberów z farmy pod Castle Rock, zaraża się wścieklizną po ugryzieniu nietoperza, a tymczasem kłopoty z samochodem sprowadzają na farmę Donnę Trenton i jej czteroletniego syna.
- Tytuł oryginalny
- Cujo
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- 8 września 1981
- ISBN oryginału
- 978-0-670-45193-7
- Ekranizacje
- 1 (1983)
Opis
„Cujo” to historia dwóch rodzin z okolic Castle Rock w stanie Maine, których losy splata jeden pies. Trentonowie, rodzina z klasy średniej, przenieśli się tu z Nowego Jorku w 1977 roku. Latem 1980 roku ich dom przeżywa kryzys: Vic dowiaduje się, że jego żona Donna miała niedawno romans z miejscowym tenisistą Steve’em Kempem. W tym samym czasie agencja reklamowa Vica traci grunt pod nogami przez skandal związany z płatkami śniadaniowymi. Vic musi wyjechać w podróż służbową ze wspólnikiem Rogerem Breakstone’em i zostawia Donnę samą z czteroletnim synem Tadem.
Dalszy opis fabuły (spoilery)
Na farmie pod miastem mieszkają Camberowie. Joe Camber, mechanik, znęca się nad żoną Charity i dziesięcioletnim synem Brettem. Charity wygrywa na loterii 5000 dolarów i za ich pomocą wytargowuje od męża zgodę na wyjazd z Brettem do swojej siostry w Connecticut. Chce pokazać chłopcu, że można żyć lepiej. Joe przystaje na to i po cichu planuje własną wyprawę dla przyjemności: wypad do Bostonu z sąsiadem i kompanem od pokera Garym Pervierem, sześćdziesięcioletnim weteranem drugiej wojny światowej i alkoholikiem.
Camberowie mają psa, wielkiego i dobrodusznego bernardyna o imieniu Cujo. W pogoni za królikiem Cujo wsadza łeb do niewielkiej jamy w pobliskiej dziczy i tam nietoperz gryzie go w nos. Pies nie był szczepiony, więc zaraża się wścieklizną. Choroba wchodzi w pierwszą fazę, czyli fazę zwiastunów: zwierzę staje się ospałe i drażliwe.
Tymczasem ford pinto Trentonów jest zawodny. Kiedy Vic jest w podróży, a Charity i Brett wyjeżdżają z miasta, Donna zabiera Tada i jedzie z samochodem na farmę Joego Cambera, żeby mechanik go naprawił.
Spotkanie z psem u mechanika
Wiosną 1977 roku King zawiózł motocykl do mechanika mieszkającego poza Bridgton w Maine. Na miejscu spotkał wielkiego bernardyna, którego zachowanie przestraszyło go mimo uspokajających słów właściciela. W oficjalnym komentarzu autor wskazuje tę sytuację jako zalążek książki. Połączył ją z pomysłem długiej sceny rozgrywającej się na bardzo małej przestrzeni. W powieści takim miejscem stał się samochód Donny.
Pułapka złożona ze zwyczajnych zdarzeń
Awaria auta, wyjazdy członków rodzin i odosobnienie warsztatu osobno nie musiałyby prowadzić do tragedii. Dopiero ich zbieg odbiera bohaterom kolejne możliwości działania. Historia pozwala śledzić, jak codzienne decyzje tworzą sytuację, której nikt nie zaplanował. Cujo jest przy tym także ofiarą choroby, co komplikuje prosty podział na ludzi i potwora. Amerykański Viking Press opublikował powieść 8 września 1981 roku. Mimo osadzenia w Castle Rock książkę można czytać samodzielnie; wcześniejsza znajomość miasteczka nie jest warunkiem zrozumienia konfliktu.
Relacja autora o powstawaniu powieści (po angielsku).
Jak powstała
Według Kinga powieść wzięła się częściowo z wizyty u mechanika wiosną 1977 roku. W wywiadzie dla „The Paris Review” z 2006 roku opowiadał, że z powodu kłopotów z motocyklem pojechał do warsztatu na północnych obrzeżach Bridgton w stanie Maine. Motocykl zgasł mu zaraz po przyjeździe, a chwilę później z garażu wyszedł warczący bernardyn i rzucił się do jego ręki. Mechanik powstrzymał psa, uderzając go kluczem w zad, ale pisarz był zaskoczony i wystraszony. Drugim impulsem był artykuł w gazecie z Portland o małym dziecku zabitym przez bernardyna. King miał wtedy niesprawnego forda pinto, czyli ten sam model, którym Donna Trenton przyjeżdża do warsztatu. Imię psa pochodzi od pseudonimu Williego Wolfe’a, jednego z ludzi stojących za porwaniem Patty Hearst i wciągnięciem jej do Symbionese Liberation Army.
W książce „Jak pisać. Pamiętnik rzemieślnika” z 2000 roku King przyznał, że prawie nie pamięta pisania „Cujo”. Powieść powstawała w okresie, gdy jego uzależnienie od alkoholu było najsilniejsze. Dodał, że lubi tę książkę i żałuje, że nie pamięta przyjemności z pisania jej udanych fragmentów.
Motywy
Powieść opisuje kłopoty obu rodzin: u Trentonów zdradę Donny i problemy firmy Vica, u Camberów przemoc Joego wobec żony i syna oraz wyjazd Charity z Brettem do siostry w Connecticut, by pokazać synowi lepsze życie. W posłowiu przypomniano, że Cujo był dobrym psem, który zawsze starał się sprawiać radość właścicielom, a do przemocy doprowadziła go wścieklizna. Akcja toczy się w Castle Rock, a książka wielokrotnie wraca do Franka Dodda, byłego miejscowego policjanta, który okazał się seryjnym mordercą. Szeryf George Bannerman pracował kiedyś z Doddem i to on odkrył jego winę. Wydarzenia z lata 1980 roku i sam bernardyn powracają potem w aluzjach w innych utworach Kinga.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
Po wyjeździe Charity i Bretta chory już Cujo zabija Joego i Gary’ego. Gdy Donna z Tadem dojeżdżają na farmę, pinto psuje się na podwórzu. Donna próbuje znaleźć Joego i wtedy atakuje ją pies. Udaje jej się wrócić do auta, ale Cujo nie przestaje atakować, a samochód nagrzewa się w letnim słońcu. Przy jednej z prób ucieczki Donna zostaje pogryziona w brzuch i nogę. Tad z przerażenia popada w katatonię i dostaje drgawek.
Steve Kemp, odrzucony przez Donnę, przychodzi do domu Trentonów, żeby ją zaatakować, i demoluje pusty dom. Vic, który nie może skontaktować się z żoną, wraca do Castle Rock, a policja podejrzewa Kempa o porwanie Donny i Tada. Na farmę zostaje wysłany szeryf George Bannerman, ale Cujo rzuca się na niego i go zabija. Donna widzi tę scenę i rozumie, że Tadowi grozi śmierć z odwodnienia. Staje do walki z osłabionym psem, który przez chwilę zdaje się wygrywać, i w końcu zabija go resztkami kija baseballowego.
Vic przyjeżdża pod koniec walki, ale Tad już nie żyje: zmarł z odwodnienia i udaru cieplnego. Przed kremacją weterynarz bada zwłoki psa pod kątem wścieklizny. Po kilku miesiącach obie rodziny próbują żyć dalej. Donna przeszła leczenie przeciw wściekliźnie, a małżeństwo Trentonów i firma Vica przetrwały. Charity pracuje, by utrzymać siebie i Bretta, i daje synowi nowego, zaszczepionego szczeniaka. W posłowiu wspomniano, że jamy, do której pies gonił królika, nikt nigdy nie odkrył, a nietoperze ją opuściły.
Ekranizacje
1 ekranizacja, 1983
- Cujo
- Cujo
Polskie okładki
Okładki: materiały wydawnictwa Prószyński i S-ka; licencja
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 1994 | Cujo Bestsellery Literatury Światowej | Prima | Jacek Manicki | 301 | 8385855394 |
| 2000 | Cujo | Prószyński i S-ka | Jacek Manicki | 320 | 8372554307 |
| 2008 | Cujo | Prószyński i S-ka | Jacek Manicki | 349 | 9788374696654 |
| 2011 | Cujo | Prószyński i S-ka | Jacek Manicki | 416 | 9788376487236 |
| 2014 | Cujo | Albatros | Jacek Manicki | 462 | 9788378858522 |
| 2014 | Cujo | Albatros | Jacek Manicki | 462 | — |
| 2014 | Cujo audiobook | Albatros | Bożena Manicka, Tomasz Manicki | — | 9788378854463 |
| 2015 | Cujo | Albatros | Jacek Manicki | 462 | 9788379856206 |
| 2018 | Cujo Wejdź do Castle Rock | Albatros | Jacek Manicki | 413 | 9788381254342 |
| 2018 | Cujo e-book Wejdź do Castle Rock | Albatros | Jacek Manicki | — | 9788381254595 |
| 2019 | Cujo Kolekcja mistrza grozy | Prószyński i S-ka | Jacek Manicki | 329 | 9788380973565 |
| 2023 | Cujo | Albatros | Jacek Manicki | 413 | 9788367759328 |
Pokaż wszystkie wydania (14)
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 2024 | Cujo | Albatros | Jacek Manicki | 416 | 9788383612065 |
| 2024 | Cujo | Albatros | Jacek Manicki | 413 | 9788383614311 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
Po premierze w 1981 roku powieść zajęła wysokie miejsce na amerykańskich listach bestsellerów i zdołała je utrzymać. W 1982 roku zdobyła British Fantasy Award za najlepszą powieść (Nagrodę Augusta Derletha), a także nominacje do Nagrody Locusa za najlepszą powieść fantasy i do Nagrody Balrog. Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Bibliotek w latach 1990–1999 „Cujo” był 49. na liście najczęściej zakazywanych i kwestionowanych książek w Stanach Zjednoczonych. W 1983 roku Lewis Teague nakręcił ekranizację według scenariusza Dona Carlosa Dunawaya i Barbary Turner. Fabuła filmu jest podobna do książkowej, ale zakończenie wypada w nim bardziej optymistycznie. 11 marca 2025 roku Netflix ogłosił prace nad nową wersją z Royem Lee jako producentem, a 18 marca podano, że rozmowy o reżyserii prowadzi Darren Aronofsky.
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Wynik |
|---|---|---|
| 1982 | British Fantasy Award za najlepszą powieść (Nagroda Augusta Derletha) | nagroda |
| 1982 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść fantasy | nominacja |
| 1982 | Nagroda Balrog za najlepszą powieść | nominacja |
Ciekawostki
Imię psa King zaczerpnął od pseudonimu Williego Wolfe’a, jednego z organizatorów porwania Patty Hearst przez Symbionese Liberation Army.
Źródło: Wikipedia (en): Cujo
Ford pinto, którym Donna Trenton jedzie do warsztatu, to ten sam model, jaki miał wtedy sam King. Jego egzemplarz również był niesprawny.
Źródło: Wikipedia (en): Cujo
W Polsce powieść ukazała się po raz pierwszy w 1994 roku w wydawnictwie Prima, w przekładzie Jacka Manickiego. Ten sam przekład wznawiały później Prószyński i S-ka oraz Albatros.
Źródło: Wikipedia (pl): Cujo
Polski przekład postarzył jedną z postaci, Mary Kate Hendrasen: w oryginale chodzi ona do szkoły podstawowej, a w tłumaczeniu jest już maturzystką.
Źródło: Wikipedia (pl): Cujo
King nazwał opowiadanie „Rattlesnakes” ze zbioru „You Like It Darker” z 2024 roku kontynuacją „Cujo”. Narratorem jest w nim Vic Trenton.
Źródło: Wikipedia (en): Cujo
Oficjalna strona Kinga wymienia Cujo jako postać występującą także w innych książkach, m.in. w „Sklepiku z marzeniami”, „Mrocznej połowie” i „Smętarzu dla zwierzaków”.
Źródło: Wikipedia (en): Cujo
W „Jak pisać. Pamiętniku rzemieślnika” King wspomina, że prawie nie pamięta pracy nad „Cujo”, bo pisał tę książkę w szczytowym okresie problemów z alkoholem.
Źródło: Wikipedia (pl): Cujo

