Przejdź do treści
Przejdź do treści
Cujo
Okładka wydania amerykańskiego, materiały prasowe Simon & Schuster

Powieść, 1981

Cujo

Powieść grozy Stephena Kinga z 1981 roku. Łagodny bernardyn Cujo, pies Camberów z farmy pod Castle Rock, zaraża się wścieklizną po ugryzieniu nietoperza, a tymczasem kłopoty z samochodem sprowadzają na farmę Donnę Trenton i jej czteroletniego syna.

Tytuł oryginalny
Cujo
Rodzaj
Powieść
Pierwsze wydanie
8 września 1981
ISBN oryginału
978-0-670-45193-7
Ekranizacje
1 (1983)

Opis

„Cujo” to historia dwóch rodzin z okolic Castle Rock w stanie Maine, których losy splata jeden pies. Trentonowie, rodzina z klasy średniej, przenieśli się tu z Nowego Jorku w 1977 roku. Latem 1980 roku ich dom przeżywa kryzys: Vic dowiaduje się, że jego żona Donna miała niedawno romans z miejscowym tenisistą Steve’em Kempem. W tym samym czasie agencja reklamowa Vica traci grunt pod nogami przez skandal związany z płatkami śniadaniowymi. Vic musi wyjechać w podróż służbową ze wspólnikiem Rogerem Breakstone’em i zostawia Donnę samą z czteroletnim synem Tadem.

Dalszy opis fabuły (spoilery)

Na farmie pod miastem mieszkają Camberowie. Joe Camber, mechanik, znęca się nad żoną Charity i dziesięcioletnim synem Brettem. Charity wygrywa na loterii 5000 dolarów i za ich pomocą wytargowuje od męża zgodę na wyjazd z Brettem do swojej siostry w Connecticut. Chce pokazać chłopcu, że można żyć lepiej. Joe przystaje na to i po cichu planuje własną wyprawę dla przyjemności: wypad do Bostonu z sąsiadem i kompanem od pokera Garym Pervierem, sześćdziesięcioletnim weteranem drugiej wojny światowej i alkoholikiem.

Camberowie mają psa, wielkiego i dobrodusznego bernardyna o imieniu Cujo. W pogoni za królikiem Cujo wsadza łeb do niewielkiej jamy w pobliskiej dziczy i tam nietoperz gryzie go w nos. Pies nie był szczepiony, więc zaraża się wścieklizną. Choroba wchodzi w pierwszą fazę, czyli fazę zwiastunów: zwierzę staje się ospałe i drażliwe.

Tymczasem ford pinto Trentonów jest zawodny. Kiedy Vic jest w podróży, a Charity i Brett wyjeżdżają z miasta, Donna zabiera Tada i jedzie z samochodem na farmę Joego Cambera, żeby mechanik go naprawił.

Spotkanie z psem u mechanika

Wiosną 1977 roku King zawiózł motocykl do mechanika mieszkającego poza Bridgton w Maine. Na miejscu spotkał wielkiego bernardyna, którego zachowanie przestraszyło go mimo uspokajających słów właściciela. W oficjalnym komentarzu autor wskazuje tę sytuację jako zalążek książki. Połączył ją z pomysłem długiej sceny rozgrywającej się na bardzo małej przestrzeni. W powieści takim miejscem stał się samochód Donny.

Pułapka złożona ze zwyczajnych zdarzeń

Awaria auta, wyjazdy członków rodzin i odosobnienie warsztatu osobno nie musiałyby prowadzić do tragedii. Dopiero ich zbieg odbiera bohaterom kolejne możliwości działania. Historia pozwala śledzić, jak codzienne decyzje tworzą sytuację, której nikt nie zaplanował. Cujo jest przy tym także ofiarą choroby, co komplikuje prosty podział na ludzi i potwora. Amerykański Viking Press opublikował powieść 8 września 1981 roku. Mimo osadzenia w Castle Rock książkę można czytać samodzielnie; wcześniejsza znajomość miasteczka nie jest warunkiem zrozumienia konfliktu.

Relacja autora o powstawaniu powieści (po angielsku).

Jak powstała

Według Kinga powieść wzięła się częściowo z wizyty u mechanika wiosną 1977 roku. W wywiadzie dla „The Paris Review” z 2006 roku opowiadał, że z powodu kłopotów z motocyklem pojechał do warsztatu na północnych obrzeżach Bridgton w stanie Maine. Motocykl zgasł mu zaraz po przyjeździe, a chwilę później z garażu wyszedł warczący bernardyn i rzucił się do jego ręki. Mechanik powstrzymał psa, uderzając go kluczem w zad, ale pisarz był zaskoczony i wystraszony. Drugim impulsem był artykuł w gazecie z Portland o małym dziecku zabitym przez bernardyna. King miał wtedy niesprawnego forda pinto, czyli ten sam model, którym Donna Trenton przyjeżdża do warsztatu. Imię psa pochodzi od pseudonimu Williego Wolfe’a, jednego z ludzi stojących za porwaniem Patty Hearst i wciągnięciem jej do Symbionese Liberation Army.

W książce „Jak pisać. Pamiętnik rzemieślnika” z 2000 roku King przyznał, że prawie nie pamięta pisania „Cujo”. Powieść powstawała w okresie, gdy jego uzależnienie od alkoholu było najsilniejsze. Dodał, że lubi tę książkę i żałuje, że nie pamięta przyjemności z pisania jej udanych fragmentów.

Motywy

Powieść opisuje kłopoty obu rodzin: u Trentonów zdradę Donny i problemy firmy Vica, u Camberów przemoc Joego wobec żony i syna oraz wyjazd Charity z Brettem do siostry w Connecticut, by pokazać synowi lepsze życie. W posłowiu przypomniano, że Cujo był dobrym psem, który zawsze starał się sprawiać radość właścicielom, a do przemocy doprowadziła go wścieklizna. Akcja toczy się w Castle Rock, a książka wielokrotnie wraca do Franka Dodda, byłego miejscowego policjanta, który okazał się seryjnym mordercą. Szeryf George Bannerman pracował kiedyś z Doddem i to on odkrył jego winę. Wydarzenia z lata 1980 roku i sam bernardyn powracają potem w aluzjach w innych utworach Kinga.

Szczegóły fabuły

Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)

Po wyjeździe Charity i Bretta chory już Cujo zabija Joego i Gary’ego. Gdy Donna z Tadem dojeżdżają na farmę, pinto psuje się na podwórzu. Donna próbuje znaleźć Joego i wtedy atakuje ją pies. Udaje jej się wrócić do auta, ale Cujo nie przestaje atakować, a samochód nagrzewa się w letnim słońcu. Przy jednej z prób ucieczki Donna zostaje pogryziona w brzuch i nogę. Tad z przerażenia popada w katatonię i dostaje drgawek.

Steve Kemp, odrzucony przez Donnę, przychodzi do domu Trentonów, żeby ją zaatakować, i demoluje pusty dom. Vic, który nie może skontaktować się z żoną, wraca do Castle Rock, a policja podejrzewa Kempa o porwanie Donny i Tada. Na farmę zostaje wysłany szeryf George Bannerman, ale Cujo rzuca się na niego i go zabija. Donna widzi tę scenę i rozumie, że Tadowi grozi śmierć z odwodnienia. Staje do walki z osłabionym psem, który przez chwilę zdaje się wygrywać, i w końcu zabija go resztkami kija baseballowego.

Vic przyjeżdża pod koniec walki, ale Tad już nie żyje: zmarł z odwodnienia i udaru cieplnego. Przed kremacją weterynarz bada zwłoki psa pod kątem wścieklizny. Po kilku miesiącach obie rodziny próbują żyć dalej. Donna przeszła leczenie przeciw wściekliźnie, a małżeństwo Trentonów i firma Vica przetrwały. Charity pracuje, by utrzymać siebie i Bretta, i daje synowi nowego, zaszczepionego szczeniaka. W posłowiu wspomniano, że jamy, do której pies gonił królika, nikt nigdy nie odkrył, a nietoperze ją opuściły.

Ekranizacje

1 ekranizacja, 1983

  1. CujoPierwowzór, 1981
  2. CujoFilm, 1983

Polskie okładki

  • Okładka: Cujo (2008)

    2008

  • Okładka: Cujo (2024)

    2024

Okładki: materiały wydawnictwa Prószyński i S-ka; licencja

Polskie wydania

RokWydanieWydawcaPrzekładStronyISBN
1994Cujo
Bestsellery Literatury Światowej
PrimaJacek Manicki3018385855394
2000CujoPrószyński i S-kaJacek Manicki3208372554307
2008CujoPrószyński i S-kaJacek Manicki3499788374696654
2011CujoPrószyński i S-kaJacek Manicki4169788376487236
2014CujoAlbatrosJacek Manicki4629788378858522
2014CujoAlbatrosJacek Manicki462—
2014Cujo audiobookAlbatrosBożena Manicka, Tomasz Manicki—9788378854463
2015CujoAlbatrosJacek Manicki4629788379856206
2018Cujo
Wejdź do Castle Rock
AlbatrosJacek Manicki4139788381254342
2018Cujo e-book
Wejdź do Castle Rock
AlbatrosJacek Manicki—9788381254595
2019Cujo
Kolekcja mistrza grozy
Prószyński i S-kaJacek Manicki3299788380973565
2023CujoAlbatrosJacek Manicki4139788367759328
Pokaż wszystkie wydania (14)
RokWydanieWydawcaPrzekładStronyISBN
2024CujoAlbatrosJacek Manicki4169788383612065
2024CujoAlbatrosJacek Manicki4139788383614311

Odbiór

Po premierze w 1981 roku powieść zajęła wysokie miejsce na amerykańskich listach bestsellerów i zdołała je utrzymać. W 1982 roku zdobyła British Fantasy Award za najlepszą powieść (Nagrodę Augusta Derletha), a także nominacje do Nagrody Locusa za najlepszą powieść fantasy i do Nagrody Balrog. Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Bibliotek w latach 1990–1999 „Cujo” był 49. na liście najczęściej zakazywanych i kwestionowanych książek w Stanach Zjednoczonych. W 1983 roku Lewis Teague nakręcił ekranizację według scenariusza Dona Carlosa Dunawaya i Barbary Turner. Fabuła filmu jest podobna do książkowej, ale zakończenie wypada w nim bardziej optymistycznie. 11 marca 2025 roku Netflix ogłosił prace nad nową wersją z Royem Lee jako producentem, a 18 marca podano, że rozmowy o reżyserii prowadzi Darren Aronofsky.

Nagrody i nominacje

RokNagrodaWynik
1982British Fantasy Award za najlepszą powieść (Nagroda Augusta Derletha)nagroda
1982Nagroda Locusa za najlepszą powieść fantasynominacja
1982Nagroda Balrog za najlepszą powieśćnominacja

Ciekawostki

  • Imię psa King zaczerpnął od pseudonimu Williego Wolfe’a, jednego z organizatorów porwania Patty Hearst przez Symbionese Liberation Army.

    Źródło: Wikipedia (en): Cujo

  • Ford pinto, którym Donna Trenton jedzie do warsztatu, to ten sam model, jaki miał wtedy sam King. Jego egzemplarz również był niesprawny.

    Źródło: Wikipedia (en): Cujo

  • W Polsce powieść ukazała się po raz pierwszy w 1994 roku w wydawnictwie Prima, w przekładzie Jacka Manickiego. Ten sam przekład wznawiały później Prószyński i S-ka oraz Albatros.

    Źródło: Wikipedia (pl): Cujo

  • Polski przekład postarzył jedną z postaci, Mary Kate Hendrasen: w oryginale chodzi ona do szkoły podstawowej, a w tłumaczeniu jest już maturzystką.

    Źródło: Wikipedia (pl): Cujo

  • King nazwał opowiadanie „Rattlesnakes” ze zbioru „You Like It Darker” z 2024 roku kontynuacją „Cujo”. Narratorem jest w nim Vic Trenton.

    Źródło: Wikipedia (en): Cujo

  • Oficjalna strona Kinga wymienia Cujo jako postać występującą także w innych książkach, m.in. w „Sklepiku z marzeniami”, „Mrocznej połowie” i „Smętarzu dla zwierzaków”.

    Źródło: Wikipedia (en): Cujo

  • W „Jak pisać. Pamiętniku rzemieślnika” King wspomina, że prawie nie pamięta pracy nad „Cujo”, bo pisał tę książkę w szczytowym okresie problemów z alkoholem.

    Źródło: Wikipedia (pl): Cujo

Wybierz, na co się zgadzasz. Odmowa nie blokuje czytania portalu. Zgodę możesz później wycofać przyciskiem „Ustawienia cookies”.

Przeczytaj politykę prywatności

Dostępność i czytelność

Dostosuj sposób wyświetlania portalu do swoich potrzeb.

Uwzględniamy także systemowe ograniczenie ruchu. Klawisz Tab przenosi między elementami, Enter je uruchamia, a Escape zamyka ten panel. Całą stronę możesz powiększyć w przeglądarce.

Wybór zapisujemy tylko w tej przeglądarce, bez przesyłania go do zewnętrznych usług.